2022_CBS_00391 - Oproep Lokale Gebiedsdeal Droogte (Blue Deal) - kandidaatstelling vanuit procescoalitie complex project Noord-Zuid Limburg - Goedkeuring

Reglement Lokale Gebiedsdeals Droogte

Steunbrief Lokale Gebiedsdeals Droogte

Interesseformulier Lokale Gebiedsdeals Droogte

1. Context

Met de Lokale Gebiedsdeals Droogte geeft de Vlaamse overheid een financiële injectie om reeds in een vroeg stadium van Vlaamse ruimtelijke processen, complexere lokale realisaties voor versterking van het watersysteem te stimuleren. Deze oproep Lokale Gebiedsdeals Droogte kadert binnen de Blue Deal. Met de Blue Deal wil de Vlaamse Regering de droogteproblematiek op een structurele manier aanpakken, met een verhoogde inzet van middelen en juiste instrumenten, met betrokkenheid van de industrie en de landbouwers als deel van de oplossing en met een duidelijke voorbeeldrol voor de Vlaamse en andere overheden.

Deze call richt zich specifiek naar samenwerkingsverbanden die vandaag al bestaan om Vlaamse ruimtelijke processen uit te voeren. Er is bijgevolg de mogelijkheid om een ‘lokale gebiedsdeal droogte’ vanuit de procescoalitie van het complex project Noord-Zuid Limburg aan te vragen.

2. Subsidie

Het Subsidiebedrag bedraagt trouwens min € 1.000.000 (voor minstens 3 projecten) en kan uitgebreid worden tot max € 2.000.000 (voor bijkomende deelprojecten). Dit subsidiebedrag bedraagt maximaal 80% van de totale uitvoeringskost van de Lokale Gebiedsdeal Droogte. 

Er is tevens een mogelijkheid tot een ondersteuningsbudget van maximaal 100.000 euro voor procesbegeleiding. Deze procesbegeleiding wordt overkoepelend ingezet om de gecoördineerde uitvoering op terrein te realiseren.

Onder de totale uitvoeringskost wordt verstaan:

• De som van de uitvoeringskosten van al de deelprojecten: de uitgaven die worden gedaan om externe dienstverleners of aannemers te vergoeden voor hun prestaties (bedragen inclusief BTW), om gronden aan te kopen, … Eigen prestaties (bijvoorbeeld inzet van eigen personeel of ter beschikking stellen van gronden voor de uitvoering van het project) kunnen niet in rekening worden gebracht. Elke initiatiefnemer moet dus minstens op zoek gaan naar minstens 20% restfinanciering.
• Dit geldt zowel voor de reeks van deelprojecten die naar voor worden geschoven voor cofinanciering binnen een subsidiebedrag van 1.000.000 euro, als voor elk deelproject dat hieraan zou worden toegevoegd indien een groter subsidiebedrag tot maximaal 2.000.000 euro beschikbaar zou zijn.
• De procescoalitie kan, naast de uitvoeringskosten van de deelprojecten, ervoor opteren om gebruik te maken van een ondersteuningsbudget van maximaal 100.000 euro voor procesbegeleiding. Deze procesbegeleiding wordt overkoepelend ingezet om de gecoördineerde uitvoering van de Lokale Gebiedsdeal Droogte met de verschillende deelprojecten op terrein te realiseren. Hiervoor mag eigen personeel worden ingezet, uiteraard voor zo ver dit al niet via andere subsidies van de Vlaamse overheid wordt gefinancierd. Procescoalities van de Strategische Projecten worden om die reden uitgesloten van de optie om gebruik te maken van een ondersteuningsbudget voor procesbegeleiding. Het ondersteuningsbudget wordt uitbetaald aan de vertegenwoordiger van de procescoalitie (of andere initiatiefnemer indien gespecifieerd in de Lokale Gebiedsdeal Droogte) wanneer de Vlaamse Regering de Lokale Gebiedsdeal Droogte goedkeurt. Bij afronding van de Lokale Gebiedsdeal moeten de nodige stavende stukken m.b.t. de besteding van het ondersteuningsbudget worden voorgelegd. Als het ondersteuningsbudget niet integraal werd benut, moet het resterende saldo worden terugbetaald.

De initiatiefnemers kunnen een beroep doen op volgende subsidiemogelijkheden voor de uitvoering van hun deelproject binnen de Lokale Gebiedsdeal Droogte:

• 80% voor de uitvoering van werken met inbegrip van aankoop van materiaal;
• 50% voor vergoedingen aan particulieren (bijvoorbeeld voor waardeverlies van gronden, voor aangepast beheer, …);
• 50% voor grondverwerving; grondverwerving in functie van ontharden, vernatten, vergroenen is mogelijk; grondverwerving in functie van het vrijwaren van toekomstige ontwikkeling is slechts mogelijk in zo verre men het strategische belang kan aantonen en altijd binnen de voorwaarden van deze subsidiemogelijkheden.
• 50% voor studies die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van maatregelen en dit voor maximum 10% van het subsidiebudget van het deelproject.

Deze subsidies worden uitbetaald na de realisatie van de werken, de verwerving van de gronden, het uitvoeren van de engagementen voorzien in de diensten- of beheerovereenkomsten en het uitvoeren van de studie. Dit kan gefaseerd gebeuren, meer bepaald telkens nadat de realisatie van een deelproject of maatregelenpakket op het terrein is voltooid. De initiatiefnemer stelt hiervoor de nodige stavende stukken ter beschikking.

De realisatie van de deelprojecten en maatregelen in de Lokale Gebiedsdeal Droogte waarvoor subsidie wordt aangevraagd, moet bovendien mogelijk zijn binnen de 3,5 jaar nadat de subsidie is toegekend, dit is een belangrijke voorwaarde bij de toekenning van de subsidie. Maatregelen die kunnen genieten van reguliere steun of andere Blue Deal financieringsmogelijkheden komen niet in aanmerking voor deze steun.

De initiatiefnemers vermelden bij communicatie over deelprojecten en maatregelen die medefinanciering krijgen in het kader van de Lokale Gebiedsdeal Droogte steeds dat het project wordt gesubsidieerd door de Vlaamse overheid en uitvoering geeft aan het betreffende ruimtelijk proces waarbinnen de Lokale Gebiedsdeal kadert. Daarnaast brengen de initiatiefnemers het logo van de Vlaamse overheid, het logo van Europa en het logo van de Blue Deal aan. De initiatiefnemers gebruiken actief het Nederlands, minstens in communicatie naar het publiek. De minister of het Departement Omgeving wordt door de initiatiefnemers bij pers- en publieksevenementen uitgenodigd.

3. Globale procedure

3.1 Selectiefase: 

In de selectiefase selecteert de jury maximaal tien kandidaten Lokale gebiedsdeal Droogte tussen de lopende Vlaamse ruimtelijke processen. De kandidaatstelling verloopt via één en hetzelfde digitale interesseformulier dat uiterlijk 31 maart 2022 wordt ingediend en volgende aspecten omvat: een korte beschrijving van de droogteproblematiek in het gebied, de wijze waarop het ruimtelijke proces hiervoor visie-elementen en oplossingen kan aanreiken, de beoogde strategie en gekozen focus om het watersysteem in samenhang te versterken en voorbeelden van de complexere lokale realisaties waaraan gedacht wordt om deze strategie op terrein te kunnen waarmaken, de realiseerbaarheid van deze projecten binnen de vooropgestelde termijnen en de rol van deze projecten in de versterking van de samenwerking en de facilitering van het verdere ruimtelijke proces.

3.2 Uitwerkingsfase:

Elke geselecteerde kandidaat dient haar Lokale Gebiedsdeal Droogte verder uit te werken tot een voorstel van concreet actieprogramma tegen uiterlijk 30 september 2022. Indien het voorstel van Gebiedsdeal voldoet aan de voorwaarden van het reglement (te vinden in bijlage), kan de geselecteerde kandidaat uitgaan van een minimum bijdrage van 1.000.000 euro vanuit het Departement Omgeving voor de uitvoering van de Lokale Gebiedsdeal Droogte.

Een jury stelt voor elke Lokale Gebiedsdeal Droogte het actieprogramma van deelprojecten vast, die, na goedkeuring door de Vlaamse Regering, onmiddellijk in uitvoering worden gesteld. De Lokale gebiedsdeal Droogte met actieprogramma van deelprojecten moet volledig gerealiseerd zijn binnen een termijn van 3,5 jaar vanaf de goedkeuring door de Vlaamse Regering.

4. Algemene voorwaarden voor de Lokale Gebiedsdeal Droogte:

De Lokale Gebiedsdeal Droogte met actieprogramma van deelprojecten moet aan volgende algemene voorwaarden voldoen:

• De Lokale Gebiedsdeal Droogte geeft een logisch gevolg aan de kandidatuurstelling, de informatie aangegeven op het interesseformulier, de criteria die zijn gehanteerd en eventuele aanbevelingen van de jury tijdens de selectiefase.
• Zowel de Lokale Gebiedsdeal in zijn geheel als de verschillende onderdelen ervan geven uitvoering aan de Blue Deal doelstellingen en zijn een hefboom voor duurzame systeemoplossingen voor het (groen)blauwe netwerk in het gebied.
• Het aantal deelprojecten die naar voor worden geschoven voor cofinanciering binnen een subsidiebedrag van 1.000.000 euro is minimaal drie.
• De deelprojecten die naar voor worden geschoven voor cofinanciering binnen een subsidiebedrag van 1.000.000 euro situeren zich op grondgebied van minstens drie verschillende steden of gemeenten.

Om financiering te kunnen krijgen, dient daarnaast elke Lokale Gebiedsdeal Droogte met actieprogramma van deelprojecten, het beginsel “geen ernstige afbreuk doen aan” (ofwel “do no significant harm” (DNSH)) in acht te nemen. De uitgekeerde subsidies mogen enkel aangewend worden op een wijze die geen ernstige afbreuk doet aan de volgende 6 milieudoelstellingen: 1) de mitigatie van de klimaatverandering; 2) de adaptatie aan de klimaatverandering; 3) het water en marine leven (inclusief grondwater); 4) de circulaire economie; 5) preventie en controle van vervuiling en 6) biodiversiteit en ecosystemen.

In dit kader zal de jury er bij de goedkeuring van de Lokale Gebiedsdeals Droogte op toezien dat een DNSH-analyse werd uitgevoerd voor elke milieudoelstelling en dat enkel Lokale Gebiedsdeals Droogte die aan alle zes criteria voldoen, goedgekeurd worden. Bij het finale voorstel van het actieprogramma van de Lokale Gebiedsdeal Droogte moet een DNSHanalyse worden gevoegd die waar nodig met bewijsstukken wordt gestaafd. Voor het uitvoeren van de DNSH-analyse dient de aanvrager gebruik (te) maken van het sjabloon dat ter beschikking wordt gesteld. De jury heeft het recht om bijkomende vragen te stellen i.k.v. de DNSH-analyse en kan verzoeken om bijkomende stavingstukken.

5. Bijkomende voorwaarden voor de deelprojecten

Voor elk van de deelprojecten opgenomen in de Lokale Gebiedsdeal gelden bijkomend volgende voorwaarden:

• Het deelproject is afgestemd op de doelstellingen van het Decreet Integraal Waterbeleid en geeft in het bijzonder invulling aan de uitgangspunten van de Blue Deal om meer water te laten infiltreren en onze watervoorraden aan te vullen waardoor natuur minder snel verdroogt en/of meer water beschikbaar blijft voor de landbouw, en ook om over alternatieve waterbronnen te beschikken in functie van een meer duurzaam gebruik van grond- en oppervlaktewater:
  • Het verbeteren of herstellen van oppervlaktewater- en grondwaterlichamen teneinde een goede toestand van die waterlichamen te bereiken;
  • Het verbeteren en herstellen van aquatische ecosystemen en van rechtstreeks van waterlichamen afhankelijke terrestrische ecosystemen en van waterrijke gebieden;
  • Het terugdringen van landerosie en van de aanvoer van sedimenten naar de oppervlaktewaterlichamen;
  • Het terugdringen van overstromingsrisico's én het risico op waterschaarste;
• Het deelproject draagt bij aan de leefomgevingskwaliteit:
  • Het nastreven van een robuust watersysteem (bodem en waterlopen inrichten en beheren met het oog op klimaatverandering);
  • Het ontwikkelen van een kwaliteitsvol landschap (het waterlandschap inrichten zodat de voedselproductie en robuustheid van het watersysteem in evenwicht zijn met landschapskwaliteit);
  • Het nastreven van een samenhangend groenblauw netwerk;
• Het  deelproject sluit aan en draagt bij tot de realisatie van een niet-limitatieve lijst van maatregelen die de veerkracht en klimaatrobuustheid van het watersysteem vergroten:
  • Het deelproject draagt bij tot de adaptatie aan de gevolgen van droogte en het verhogen van de waterbeschikbaarheid voor voedselproductie en het waterecosysteem en/of het vermijden van of omgaan met verzilting;
  • Het deelproject draagt bij tot een omgeving waarin water geborgen wordt op plaatsen waar het landschap dit toelaat, in combinatie met preventie tegen overstromingen;
  • Het deelproject draagt bij tot het verbeteren van de ecologische omgevingskwaliteit in landbouwlandschappen;
  • Het deelproject draagt bij tot het terugdringen van verharding en laten toenemen van infiltratiemogelijkheid;
  • Het deelproject draagt bij tot het vermijden van bijkomende verharding of het schrappen van strategisch gelegen bebouwbaar aanbod;
• Het deelproject moet een voldoende mate van complexiteit bevatten en niet tot de reguliere mogelijkheden behoren van de procescoalitie of subsidieerbaar zijn via reguliere middelen of via andere Blue Deal financieringslijnen. De complexiteit kan bijvoorbeeld bestaan uit:
  • Complexe maatregelen, bijvoorbeeld bebouwde omgeving omzetten naar open ruimte;
  • Ruimtelijke verwevenheid: bijvoorbeeld op het raakvlak tussen natuur en productieve ruimte of natuurgebaseerde projecten in bebouwde ruimte;
  • Geïntegreerde en landschapsecologische aanpak: niet alleen bijdrage aan de droogteproblematiek maar ook afgestemd met andere ruimtelijke doelstellingen op vlak van de open of bebouwde ruimte;
  • Meerschalige systeemoplossingen: bijvoorbeeld kleinschalige, multipliceerbare maatregelen door diverse actoren die doorwerken op verschillende schaalniveaus voor versterken watersysteem.
• Het deelproject moet het privébelang en regulier beheer overstijgen.
• Het deelproject is voldoende geïntegreerd, wordt gebiedsgericht aangepakt en betekent een bijdrage voor de uitvoering van het ruimtelijke uitvoeringsproces waarbinnen de betreffende Lokale Gebiedsdeal kadert.
• Het deelproject mag reeds opgestart zijn, als de meerwaarde gemotiveerd wordt om het in de Lokale Gebiedsdeal op te nemen.
• Een deelproject kan niet louter uit studiewerk bestaan, maar moet voornamelijk maatregelen op het terrein omvatten.
• Het deelproject moet volledig gerealiseerd zijn binnen een termijn van 3,5 jaar vanaf de start van de Lokale Gebiedsdeal. De start van de Lokale Gebiedsdeal Droogte is het moment van de toekenning van de subsidie door de Vlaamse Regering.
• Het financiële plan van het deelproject wordt in aanmerking genomen bij de evaluatie volgens de bepalingen van dit reglement.

6. Kandidaatstelling via interesseformulier

In eerste instantie diende het interesseformulier ingevuld en ingediend te worden tegen uiterlijk donderdag 31 maart 2022 (16.00 uur). De provincie Limburg, Regionaal Landschap Lage Kempen (RLLK) en departement Omgeving hebben samen met enkele lokale besturen, waaronder gemeente Zonhoven, het formulier tijdig ingevuld en ingediend.

7. Advies van de afdeling - volgende stappen

Voor de gemeente Zonhoven komen 2 projecten in aanmerking als deelproject. Enerzijds het project herinrichting van de site Bookmolen met extra buffercapaciteit (incl. vispassage) en anderzijds het project "Dorpshart Zonhoven - openleggen van de Roosterbeek". Via deze projecten wordt er ingezet op bescherming tegen wateroverlast, ruimte voor biodiversiteit en klimaatadaptatie en voor het project Dorpshart ook op vergroening als tegengewicht voor verdichting. Voor het Dorpshart bv. is er op basis van het huidige ontwerp sprake van een ontharding van 3.800 m² (waarvan 3.300 m² groen en 500 m² blauw). Bestaande groene ruimte die wordt verhard bedraagt 500 m². Er is m.a.w. een nettowinst van 3.300m² ontharde oppervlakte.

Gezien het korte tijdsbestek is vanuit de gemeente reeds aangegeven interesse te hebben om vanuit de procescoalitie van het complex project Noord-Zuid Limburg een gezamenlijke aanvraag in te dienen. In de kandidatuurstelling is nog geen oplijsting van projecten noodzakelijk of zelfs gewenst. Enkel 3 voorbeelden van type-projecten die voorbeeldstellend zijn voor de beoogde Lokale Gebiedsdeal Droogte zijn opgenomen. In het interesseformulier hebben we vooral de strategie trachten te bepalen en werd op hoofdlijnen aangegeven over welk soort projecten het zal gaan om onze doelstellingen te bereiken. Het ingediende interesseformulier is te vinden in bijlage. De diverse projecten hebben hiervoor als inspiratie gediend maar zijn dus niet opgenomen in het interesseformulier. 

Indien het college van burgemeester en schepenen hiermee akkoord gaat, dient een steunbrief (te vinden in bijlage) tegen uiterlijk 20 april 2022 te worden ondertekend. De jury selecteert maximaal 10 kandidaten. Na selectie moet elke geselecteerde kandidaat een voorstel van concreet actieprogramma uitwerken tegen uiterlijk 30 september 2022.